Breast Cancer (Cancer sa Suso) sa Pilipinas: Sintomas, Screening at Gamutan

Gaano kadalas ang breast cancer sa Pilipinas?

Ayon sa pinakabagong GLOBOCAN estimates ng International Agency for Research on Cancer (IARC), na bahagi ng WHO, 28,124 ang bagong kaso ng breast cancer sa Pilipinas noong 2024. Dahil dito, ito ang pinakakaraniwang cancer sa bansa: halos isa sa bawat lima sa lahat ng bagong kaso ng cancer (18.8%). Sa mga babae naman, mga isa sa bawat tatlong bagong kaso ng cancer ay breast cancer (31.7%).

Sa parehong estimates, 11,160 ang namatay sa breast cancer noong 2024. Ito ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa cancer ng mga babaeng Pilipino, at pangalawa naman sa lahat ng namamatay sa cancer sa bansa, kasunod ng lung cancer. Mga 78,000 katao sa bansa ang nabubuhay pa ngayon matapos ma-diagnose ng breast cancer sa loob ng nakaraang limang taon.

Ayon sa isang review noong 2022 sa Preventive Medicine Reports, karamihan sa mga pasyenteng Pilipino ay nada-diagnose kapag advanced o malala na ang cancer. Iniugnay ito ng mga awtor sa malaking gastos mula sa sariling bulsa (out-of-pocket), sa pagkakonsentra ng mga health worker at kagamitan sa kabisera (Metro Manila), at sa kawalan noon ng organisadong national screening program. Kaya napakahalagang alam ng pamilya ang mga sintomas at kumilos agad kapag may napansin.

Mga sintomas ng breast cancer (cancer sa suso)

Magpatingin sa doktor kapag napansin mo ang alinman sa mga pagbabagong ito sa suso o sa kili-kili. Payo ng WHO: ipa-check ang anumang kakaibang bukol sa suso, kahit hindi ito masakit.

Karamihan sa mga bukol at pagbabago sa suso ay hindi cancer. Puwedeng sumakit o mangirot ang suso dahil sa cyst, sa pagbabago ng hormones bago magregla, o sa ilang gamot. Pero kadalasan, hindi masakit ang breast cancer, kaya kailangan pa ring ipa-check ang bukol kahit hindi ito masakit. Puwede ring magka-breast cancer ang lalaki, pero bihira ito: ayon sa WHO, mga 0.5 hanggang 1% lang ng mga kaso ng breast cancer ay sa lalaki.

• Bukol, o makapal o matigas na bahagi sa loob o malapit sa suso o sa kili-kili, na madalas ay hindi masakit
• Pagbabago sa laki o hugis ng suso
• Pagbabago sa balat: pagbaon o pagkulubot, pamumula o pangingitim, pamamaga, o balat na nangangaliskis o makati
• Pagbabago sa utong: utong na lumulubog papasok, pumapatag o nag-iiba ng hugis, o may lumalabas na likido na hindi gatas, lalo na kung may dugo
• Anumang pagbabagong ngayon mo lang napansin, kahit normal ang resulta ng mammogram mo kamakailan

Screening at maagang pagtuklas

Ayon sa WHO, mas malamang na magtagumpay ang gamutan kapag maagang natuklasan ang breast cancer. Nakasalalay ito sa dalawang bagay: ang pagkilala sa mga sintomas at agad na pagpapatingin, at ang screening ng mga babaeng walang sintomas, kadalasan sa pamamagitan ng mammogram. Iba-iba ang payo ng mga bansa at grupo kung kailan dapat magsimula. Ayon sa WHO, ang mammography screening ay kadalasang para sa mga babaeng edad 50 hanggang 69. Ayon naman sa American Cancer Society, ang mga babaeng may average risk ay may opsyong magsimula ng taunang mammogram sa edad 40, dapat magpa-mammogram taon-taon mula 45 hanggang 54, at puwedeng gawing kada dalawang taon (o ituloy ang taunan) simula 55. Itanong sa doktor mo kung ano ang tama para sa iyo.

Ang mga babaeng mas mataas ang risk ay maaaring kailangang magsimula nang mas maaga, kadalasan sa edad na mga 30, at magpa-breast MRI bukod sa mammogram. Ayon sa American Cancer Society, kasama rito ang mga babaeng mataas ang lifetime risk dahil sa family history, sa natukoy nang pagbabago (mutation) sa BRCA1 o BRCA2 gene, o sa radiation sa dibdib bago mag-edad 30.

Hindi sapat ang breast self-exam lang bilang screening. Pero dapat alam ng bawat babae ang normal na itsura at pakiramdam ng kanyang suso, at agad sabihin sa doktor ang anumang pagbabago. Kapag may nakita, puwedeng magpagawa ang doktor ng diagnostic mammogram o ibang test, at biopsy kung kailangan. Karamihan sa mga biopsy ay lumalabas na hindi cancer, pero biopsy lang ang paraan para makasiguro.

Paano ginagamot ang breast cancer

Pangunahing batayan sa pagpaplano ng gamutan ang uri at stage ng breast cancer. Tinitingnan din ng doktor ang pangkalahatang kalusugan ng pasyente, kung nag-menopause na siya, at ang gusto niya mismo. Sa lab tests sa biopsy sample, sinusuri kung may hormone receptors (ER at PR) o HER2 protein ang cancer, at nakakatulong ang mga resultang ito sa pagpili ng gamot. Maraming pasyente ang tumatanggap ng higit sa isang uri ng gamutan, ang iba bago ang operasyon at ang iba pagkatapos.

May side effects ang bawat gamutan, kaya sabihin sa care team ang anumang problema sa halip na basta na lang tumigil nang walang sinasabi. Ayon sa WHO, mas epektibo ang gamutan kapag maagang sinimulan at tinapos hanggang dulo, at mas maliit ang tsansa ng magandang resulta kapag hindi tinapos ang gamutan. Para sa ilang pasyente, puwede ring pag-usapan sa oncologist ang pagsali sa clinical trial.

• Operasyon: pagtanggal ng tumor (lumpectomy, tinatawag ding breast-conserving surgery) o ng buong suso (mastectomy). Puwede ring tanggalin ang isa o higit pang lymph node sa kili-kili para malaman kung kumalat na ang cancer. Karamihan sa mga may early-stage breast cancer ay dumadaan sa isang uri ng operasyon.
• Radiation therapy: lokal na gamutan na nakatutok sa bahaging may cancer, na pinaplano ng radiation oncologist.
• Chemotherapy: mga gamot na umaabot sa cancer cells sa buong katawan, na ibinibigay ng medical oncologist bago o pagkatapos ng operasyon.
• Hormone therapy: para sa mga hormone receptor-positive na cancer. Pinipigilan ng mga gamot na ito na kumapit ang hormones sa cancer cells, at nakakatulong ito na mapababa ang risk na bumalik ang cancer.
• Targeted therapy: mga gamot na nakatutok sa partikular na katangian ng cancer cells, gaya ng mga gamot na tumatarget sa HER2 protein sa HER2-positive breast cancer.
• Immunotherapy: puwedeng gamitin sa ilang triple-negative breast cancer.

Saan puwedeng humingi ng tulong sa gastos

May ilang programa ng gobyerno na tumutulong sa mga pamilyang Pilipino sa gastos ng gamutan sa breast cancer. Madalas magbago ang kanilang mga patakaran, halaga at listahan ng partner hospitals, kaya kumpirmahin ang detalye sa mismong ahensya o sa medical social service office ng ospital ninyo.

Ilagay sa iisang folder ang mga kopya ng medical abstract, resulta ng biopsy, treatment protocol, reseta at valid IDs. Karamihan sa mga assistance program ay humihingi ng ilan o lahat ng mga ito. Halimbawa, humihingi ang DSWD ng medical certificate o abstract na hindi lalampas sa tatlong buwan mula nang ibigay.

• PhilHealth Z Benefit para sa breast cancer: pinalawak noong 2024 sa ilalim ng PhilHealth Circular 2024-0007 para sakupin ang stage 0 hanggang 4, kasama ang mga miyembrong nagpapagamot na. Itanong sa Z Benefits coordinator ng PhilHealth-contracted hospital kung paano mag-apply.
• DOH Cancer Assistance Fund: itinatag sa ilalim ng National Integrated Cancer Control Act (RA 11215) para suportahan ang tulong sa gamot at gamutan sa cancer. Isa ang breast cancer sa mga priority cancer nito, at ibinibigay ang tulong sa mga DOH-designated hospital (access sites). Itanong sa social service office ng ospital o sa DOH regional office kung aling mga ospital ang kasali.
• DSWD Assistance to Individuals in Crisis Situations (AICS): tulong medikal, cash man o guarantee letter, para sa gamot at hospital bill, matapos ma-assess ng social worker.
• PCSO Medical Access Program: guarantee letter para sa gamot at gamutan. Alamin sa PCSO ang kasalukuyang requirements.
• Office of the Vice President at Office of the President: medical assistance sa pamamagitan ng guarantee letter. Kumpirmahin ang requirements sa bawat opisina.
• Malasakit Centers: one-stop shop sa mga DOH hospital at sa Philippine General Hospital, kung saan nasa iisang lugar ang DOH, DSWD, PhilHealth at PCSO para tulungan ang pasyente.
• Philippine Cancer Society: patient navigation, tulong sa paghahanap ng medical assistance, at support groups para sa mga pasyente at pamilya.

Pagkuha ng mga gamot na inireseta ng doktor

Kailangan ng reseta ng doktor ang mga gamot sa breast cancer, at dapat manggaling ang mga ito sa lisensyadong supplier. Sundin nang eksakto ang reseta ng oncologist, at huwag kailanman babaguhin, lalaktawan o papalitan ng ibang gamot ang iniinom nang hindi muna kinokonsulta ang oncologist.

Ang 2MG Inc. ay isang Philippine FDA-licensed na drug importer, distributor at wholesaler sa Las Piñas City na specialized sa mga gamot sa oncology at hematology. Sinusuri ng pharmacist ang bawat reseta, at ang mga gamot na kailangang manatiling malamig ay ipinapadala sa cold-chain packaging. Accredited provider ang 2MG para sa guarantee letter mula sa PCSO, DSWD, Office of the Vice President at Office of the President, at naglalabas ito ng opisyal na price quotation para sa mga aplikasyon sa assistance; tatlong quotation mula sa magkakaibang supplier ang hinihingi ng PCSO, at puwedeng ibilang ang quotation ng 2MG bilang isa sa mga ito. May 20% discount at VAT exemption sa gamot ang mga senior citizen at PWD. Hindi puwedeng pagsabayin sa iisang order ang guarantee letter at ang Senior Citizen/PWD discount; sasabihin ng aming team kung alin ang mas makakatipid. Para sa presyo, tingnan ang aming price list.